Pięć stref i co je różni
Polska jest podzielona na pięć stref klimatycznych. Każdej przypisana jest projektowa temperatura zewnętrzna — najniższa, dla której wymiaruje się instalację grzewczą. Nie jest to rekord mrozu, tylko wartość statystyczna, przekraczana w dół średnio raz na kilka lat.
| Strefa | Temperatura projektowa | Stopniodni | Gdzie |
|---|---|---|---|
| I | −16 °C | 3 300 | pas nadmorski, Szczecin, Gdańsk, Koszalin |
| II | −18 °C | 3 450 | zachód i centrum, Poznań, Wrocław, Łódź |
| III | −20 °C | 3 600 | większość kraju, Warszawa, Kraków, Katowice |
| IV | −22 °C | 3 800 | wschód i północny wschód, Lublin, Białystok |
| V | −24 °C | 4 100 | Suwalszczyzna i tereny górskie, Zakopane |
Temperatury projektowe za PN-EN 12831. Stopniodni to wartości orientacyjne przy temperaturze bazowej 15 °C — do weryfikacji względem typowych lat meteorologicznych dla konkretnej lokalizacji.
Ile to zmienia w praktyce
Różnica między skrajnymi strefami wynosi osiem stopni, co przekłada się na dwadzieścia procent różnicy w mocy projektowej tego samego budynku. Dom, który w Gdańsku potrzebuje 14 kW, w Zakopanem potrzebuje niecałych 17 kW.
| Strefa | ΔT projektowa | Moc domu 150 m² | Wobec strefy III |
|---|---|---|---|
| I (−16 °C) | 36 K | 14,2 kW | −10% |
| II (−18 °C) | 38 K | 15,0 kW | −5% |
| III (−20 °C) | 40 K | 15,8 kW | odniesienie |
| IV (−22 °C) | 42 K | 16,5 kW | +5% |
| V (−24 °C) | 44 K | 17,3 kW | +10% |
Dla domu 150 m² o wskaźniku 105 W/m² i wentylacji grawitacyjnej. Policzone kalkulatorem zapotrzebowania.
Dlaczego to ważniejsze przy pompie ciepła niż przy kotle
Kocioł ma w zapasie moc, której i tak nie wykorzystuje przez większość sezonu — przewymiarowanie o kilka kilowatów nic nie kosztuje poza ceną urządzenia. Pompa ciepła zachowuje się inaczej: traci moc dokładnie wtedy, gdy strefa ma znaczenie, czyli przy najniższych temperaturach.
Ta sama pompa, która w strefie I pokrywa zapotrzebowanie bez grzałki, w strefie V będzie dogrzewać — bo zapotrzebowanie urosło o dziesięć procent, a jej moc przy −24 °C spadła. Efekt kumuluje się z obu stron i dlatego kalkulator doboru pyta o strefę.
Stopniodni — liczba do rocznych rachunków
Temperatura projektowa mówi o mocy, stopniodni o energii. To suma różnic temperatur między wnętrzem a otoczeniem, liczona dzień po dniu przez cały sezon grzewczy. Im wyższa, tym dłuższy i chłodniejszy sezon.
Erok [kWh] = 24 × SD × Qproj / ΔTproj
gdzie SD to stopniodni, Qproj — moc projektowa budynku, a ΔTproj — projektowa różnica temperatur.
To przybliżenie, i to takie, o którym trzeba mówić wprost. Metoda stopniodni nie zna zysków słonecznych, nie zna Twoich nawyków ani tego, czy ogrzewasz cały dom, czy trzy pomieszczenia. Traktuj wynik jako rząd wielkości, nie jako prognozę rachunku.
Stopniodni to najsłabsze ogniwo w naszych obliczeniach rocznych. Temperatury projektowe są normowe i bezsporne. Stopniodni zależą od przyjętej temperatury bazowej, od źródła danych meteorologicznych i od tego, który rok uznamy za typowy — różne opracowania podają dla tej samej lokalizacji wartości różniące się o kilkanaście procent. Podajemy je, bo bez nich nie da się policzyć zużycia rocznego, ale zaznaczamy, że są przybliżeniem.
Jak sprawdzić swoją strefę
Podział jest administracyjno-geograficzny i publikowany w normie. W praktyce wystarczy zwykle reguła kciuka:
- Pas nadmorski — strefa I, morze łagodzi zimy
- Zachód i centrum — strefa II
- Większość kraju — strefa III, wartość domyślna w naszych kalkulatorach
- Wschód i północny wschód — strefa IV
- Suwalszczyzna i góry powyżej 600 m — strefa V
Przy budynkach położonych blisko granicy stref albo wysoko w terenie warto przyjąć strefę chłodniejszą. Zapas w moc projektową jest tani, niedomiar kosztuje zimno.
Częste pytania
Jaka jest temperatura projektowa dla Warszawy?
Warszawa leży w strefie klimatycznej III, dla której projektowa temperatura zewnętrzna wynosi −20 °C. W tej samej strefie znajdują się Kraków i Katowice oraz większość kraju.
Ile stref klimatycznych jest w Polsce?
Pięć, oznaczonych cyframi rzymskimi od I do V, z temperaturami projektowymi odpowiednio −16, −18, −20, −22 i −24 °C. Strefa I obejmuje pas nadmorski, strefa V Suwalszczyznę i tereny górskie.
Czy strefa klimatyczna bardzo zmienia dobór pompy ciepła?
Bardziej, niż wynika z samej różnicy temperatur. Przejście ze strefy I do V podnosi zapotrzebowanie budynku o około 20%, a jednocześnie obniża moc pompy powietrznej przy temperaturze projektowej. Oba efekty działają w tę samą stronę, więc różnica w doborze bywa znacząca.
Co to są stopniodni grzania?
Suma dobowych różnic między temperaturą wewnętrzną a zewnętrzną przez cały sezon grzewczy. Służą do przeliczenia mocy projektowej na roczne zużycie energii. Dla strefy III przyjmujemy orientacyjnie 3 600 stopniodni przy temperaturze bazowej 15 °C.